Suplementy z selenem stanowią jedno z najłatwiej dostępnych źródeł tego pierwiastka. Dzienne zapotrzebowanie jest ciężko uzupełnić ze względu na jego znikomą zawartość w produktach spożywczych. Optymalna zawartość selenu jest istotna dla prawidłowego funkcjonowania organizmu, ponieważ selen jest składnikiem przeszło dwudziestu enzymów, które występują w ludzkim organizmie. Ponadto, selen pozwala zachować prawidłową pracę tarczycy i ochronić komórki przed stresem oksydacyjnym. Dodatkowo wzmacnia jakość pracy układu immunologicznego i zapewnia prawidłową spermatogenezę.  

Selen - właściwości, źródła, skutki niedoboru i nadmiaru

Nieznaczne zapotrzebowanie organizmu na selen bywa często lekceważone.Co jest całkowicie nieodpowiedzialnym postępowaniem, ponieważ nawet niewielka ilość wpływa na prawidłowe funkcjonowanie organizmu. Podejmując decyzję o rozpoczęciu suplementacji należy pamiętać, że zarówno niedobór jak i nadmiar jest bardzo szkodliwy dla organizmu. Ważne, aby samodzielnie nie podejmować decyzji o przyjmowaniu większych dawek suplementu niż zaleca producent lub lekarz. 

Selen – właściwości

Selen określany jest jako przeciwutleniacz, czyli związek, który zapobiega uszkodzeniom zdrowych komórek w organizmie. Komórki bywają narażone na uszkodzenia wolnych rodników, czyli produktów ubocznych procesów, które zachodzą w ludzkim organizmie. Ich obecność jest nieunikniona, ponieważ są produktem ubocznym metabolizmu. Wolne rodniki są konieczne dla zachowania równowagi w organizmie, jednak prowadzenie nieodpowiedniego trybu życia doprowadza do ich niebezpiecznego nadmiaru. W takiej sytuacji dochodzi do powstania stresu oksydacyjnego, czyli sytuacji, gdy wyniszczane są zdrowe komórki w organizmie. 

Selen, który zakwalifikowany jest jako przeciwutleniacz, posiada właściwość, która umożliwia redukcję stresu oksydacyjnego i tym samym chroni komórki przed postępującym procesem starzenia. Wówczas uniemożliwia przedwczesne starzenie organizmu. 

Funkcje selenu w organizmie

Selen to jeden z pierwiastków śladowych. Organizm do prawidłowego funkcjonowania nie potrzebuje dużych ilości, optymalne są niewielkie ilości do zachowania właściwego rozwoju i funkcjonowania. Selen jest konieczny do przebiegu wielu procesów w organizmie. Jednocześnie pełni szereg ważnych funkcji. 

Selen jest składnikiem dwóch, bardzo ważnych dla organizmu aminokwasów: selenometioniny i selenocysteiny. Te dwa związki są kluczowe w budowie enzynów, które są cenne dla ludzkiego organizmu. Są one m.in. odpowiedzialne za rozkład nadtlenków wodoru i nadtlenków lipidowych. Umożliwiają ich przekształcenie do nieszkodliwej substancji dla człowieka. 

Selen odpowiada za utrzymanie w dobrej kondycji serca. Jego działanie, które opiera się na redukcji stanu zapalnego i stresu oksydacyjnego zmniejsza ryzyko wystąpienia groźnych dla serca chorób, np, miażdżycy, co może skutkować udarem mózgu lub zawałem mięśnia sercowego. 

Utrzymywanie selenu na optymalnym poziomie w organizmie umożliwia redukcję stresu oksydacyjnego, co pozwala zredukować ilość uszkodzeń DNA. W ten sposób pomniejsza ryzyko zachorowania na niektóre nowotwory. Równolegle wzmacnia pracę układu odpornościowego i niszczy komórki nowotworowe. Badania naukowe wskazują, że u osób posiadających wysoki poziom selenu we krwi o wiele rzadziej rozwijają się nowotwory: piersi, płuc, jelita grubego i prostaty. 

Nie bez znaczenia jest także wpływ selenu na zmniejszenie prawdopodobieństwa rozwoju chorób neurodegeneracyjnych, tj. choroba Alzheimera, która charakteryzuje się postępującym otępieniem. Ponadto, stres oksydacyjny, który jest następstwem niedoboru selenu wiąże się rozwojem choroby Parkinsona i stwardnienia rozsianego. W przypadku osób zmagających się z tymi chorobami, wyniki badań często wskazywały na niedobór tego pierwiastka w organizmie. 

Przyjmowanie codziennej, optymalnej dawki selenu pozwala zachować prawidłową pracę tarczycy. Tarczyca jest narządem, który wykazuje największe zapotrzebowanie na tę substancję. Obecność selenu w organizmie chroni tarczycę przed występowaniem uszkodzeń oksydacyjnych i pozwala na utrzymanie prawidłowej produkcji hormonów przez ten narząd. Badania naukowe pokazują, że u osób zmagających się z przewlekłym limfatycznym zapaleniem tarczycy - Hashimoto także występuje obniżony poziom selenu. Co więcej, przyjmowanie selenu przez tę grupę osób przyczyniło się do dostrzeżenia innych korzyści, np. poprawy nastroju. 

Selen posiada zdolność do zmniejszania stresu oksydacyjnego i stanów zapalnych w organizmie. Posiada to przełożenie także w przypadku osób, które chorują na astmę, czyli dychawicę oskrzelową. Dostrzeżono, że przyjmowanie suplementów diety z selenem pozwoliło zmniejszyć objawy astmy. W przypadku tych osób dostrzeżono lepszą czynność płuc. 

Naturalne źródła selenu

Śladowe ilości selenu znajdują się w glebie i wodzie, skąd trafia do łańcucha pokarmowego. Poziom zawartości selenu w roślinach jest uzależniony od stężenia selenu w glebie. Wpływ na to posiadają również zastosowane procesy technologiczne. Zarówno w Polsce i w Europie obecność selenu w glebie jest marginalna, co często uniemożliwia dzienne zaspokojenie zapotrzebowania na ten pierwiastek przez organizm. 

Najwięcej selenu posiadają: 

• ryby ( sardynki, łosoś);
• wołowina;
• produkty zbożowe (przede wszystkim kasza gryczana);
• nabiał,
• warzywa (tj.: brokuł, kapusta biała, kukurydza, cebula, czosnek i soczewica);
• niektóre owoce i pestki słoneczka.

Organizm ludzki przyswaja selen w 55-65%. Odpowiednia ilość białka oraz witamin A, E i C dodatkowo zwiększają i ułatwiają proces jego wchłaniania.

W przypadku osób, które posiadają świadomość o posiadaniu diety ubogiej w produkty zawierające duże ilości selenu dopuszczalne jest przyjmowanie suplementów diety z selenem. W zależności od preferencji, posiadają do wyboru preparaty w formie kapsułek lub w postaci płynnej. Dla pewności zalecane jest przeprowadzanie dodatkowych badań z surowicy krwi oraz konsultacja lekarska. Badanie pozwoli określić jakie dawki selenu będą odpowiednie do uzyskania optymalnej zawartości tego pierwiastka w organizmie. Równolegle pozwoli to uniknąć bardzo groźnego dla zdrowia ryzyka przedawkowania. 

Selen - objawy i skutki niedoboru

Do najczęściej wymienianych objawów niedoboru zalicza się obniżenie odporności organizmu, zaburzenia nastroju. W przypadku niedoboru selenu w organizmie dostrzegalna jest zwiększona tendencja do zapadnia na choroby neurodegeneracyjne, co jest ściśle powiązane z występowaniem stresu oksydacyjnego. Niedobór selenu doprowadza do powstania schorzeń tarczycy na skutek jego obecności do prawidłowego przeprowadzenia metabolizmu hormonów tarczycy. 

Przyczyny i skutki niedoboru selenu

Zawartość selenu w żywności jest uzależniona od poziomu jego zawartości w środowisku, czyli w glebie i w wodzie. Niedobory selenu w glebie są bardzo szybko dostrzegalne u mieszkańców danego obszaru. Przykładem takiego państwa są Chiny, tam zawartość selenu jest bardzo niska. Z kolei na obszarze Polski zawartość selenu w glebie nie jest zbyt optymistyczna, dlatego często obserwowane są niedobory. 

Drugą przyczyną niedoboru selenu jest posiadanie nieprawidłowo zbilansowanej diety. Najczęściej jest to u osób, które odżywiają się niezdrowo. Niedobór selenu może także występować na skutek niedożywienia, chorób zapalnych jelit i innych chorób, które skutkują upośledzeniem wchłaniania jelitowego. Przyczynia się do tego także niewydolność nerek lub wątroby. Niedobory selenu w organizmie często występują także w przypadku osób, które zmagają się z chorobami nowotworowymi.  

Przyczyny nadmiaru selenu

Najczęstszą przyczyną nadmiaru selenu jest nieracjonalne spożywanie ogromnych ilości suplementów diety, które posiadają selen. Stąd też istotne jest przestrzeganie zaleceń producenta, które odnoszą się do rekomendowanych dziennych dawek. Do nadmiaru selenu może doprowadzić zbyt duże spożywanie orzechów brazylijskich. 

Do zatrucia selen dochodzi ze względu na jego wysoką zawartość w środowisku i miejscu pracy. Szczególnie narażeni są na to górnicy i hutnicy, którzy zajmują się stalą i szkłem. 

Czy nadmiar selenu może zaszkodzić?

Zarówno niedobór jak i nadmiar selenu są bardzo szkodliwe dla organizmu. Długotrwałe przyjmowanie nadmiernej ilości selenu jest przyczyną powstania selenozy. Głównymi objawami nadmiaru selenu w organizmie jest łamliwość, odbarwienia i utrata paznokci i nadmierne wypadanie włosów. U wielu osób oznaką nadmiaru selenu jest występowanie bólu stawów, zmęczenie i zaburzenia psychiczne, najczęściej dostrzegalna jest labilność emocjonalna, depresja, nerwowość, a także drażliwość. Równie często występują zmiany na skórze w postaci wysypki i nadmierna potliwość. Dostrzegalne są także zaburzenia pracy ze strony układu nerwowego. Charakterystyczny dla tego stanu jest także czosnkowy oddech. 

Nawet jednorazowe przyjęcie zbyt dużej dawki selenu jest silnie toksyczne dla organizmu. Może to doprowadzić do marskości wątroby, obrzęku płuc, a nawet śmierci. Długotrwała i duża zawartość, przekraczająca normę, selenu przyczynia się do powstania stresu oksydacyjnego w komórkach, co jest jedną z przyczyn rozwoju nowotworów. 

Zdanie naukowców coraz częściej wskazuje na związek, że nadmiar selenu w organizmie może być jedną z przyczyn rozwoju cukrzycy typu II. 

W rzeczywistości przedawkowanie selenu jest bardzo rzadkim zjawiskiem, o wiele częściej spotykane są niedobory. Jednak, żeby uniknąć ewentualnych i bardzo niebezpiecznych konsekwencji zalecane jest codzienne przestrzeganie dziennej, dopuszczalnej dawki selenu. Zalecana dawka selenu w ciągu dnia wynosi 55 mcg. Pod żadnym pozorem nie można przekroczyć górnej granicy dawki selenu. Przyjęcie 400 mcg selenu może skutkować śmiercią. W szczególności należy ograniczyć ilość orzechów brazylijskich, które posiadają bardzo dużą zawartość selenu. Równolegle konieczne jest przestrzeganie zaleceń producenta suplementu diety zawierającego selen. Podejmowanie samowolnej decyzji o zwiększeniu dziennej dawki selenu może skutkować nawet narażeniem organizmu na śmierć.